گیریش: تورک دونیاسی نه‌دیر؟

تورک دونیاسی، تورک دیللرینده دانیشان و تورک کؤکونو داشییان میلیتلرین یاشادیغی بؤیوک بیر جوغرافیادیر. بو دونیانین ان دوغوسو موغولیستان، ان باتیسی ایسه کوزووو و مونته‌نقرو سینیرلارینا چاتیر. ۲۰-۲۱-جی یوز ایللرده تورک دونیاسی، بوتون تورک میلیتلری اوچون اورتاق بیر کولتور و جوغرافیا کاورامینا چئوریلمیشدیر.

بو یازیدا تورک دونیاسینین بؤیوک نقشه‌سینی، موستقیل تورک اؤلکه‌لریندن توتاراق، تورکلرین یاشادیغی تاریخی تورپاقلارا قدر گؤزدən کئچیره‌جیییک.

بؤلمه ۱: موستقیل تورک دؤولتلری

بو گون تورک دونیاسینین ان پارلاق اۇلدوزلاری، ۶ موستقیل تورک جومهوریتی‌دیر:

🇹🇷 ۱. تورکیه جومهوریتی

آنادولودا یئرلشن بو اؤلکه، ۸۵ میلیونا یاخین اهالیسی ایله تورک دونیاسینین ان بؤیوک دؤولتیدیر. پایتختی آنکارا، ایقتصادی و مدنی مرکزی ایسه ایستانبول‌دور.

🇦🇿 ۲. آذربایجان جومهوریتی

قافقازین گؤی‌چهره‌سی، ۱۰ میلیون اهالیسی ایله تورک دونیاسینین غرب قاپیسی‌دیر. باکی پایتختی، نفت و قاز سروتی ایله تانینیر.

🇰🇿 ۳. قازاخیستان

اورتا آسیانین ان بؤیوک اؤلکه‌سی، ۱۲٫۳ میلیون تورک اهالیسی ایله. آستانا پایتخت، آلماتی ایسه مدنی مرکز‌دیر.

🇺🇿 ۴. اؤزبکیستان

تورک دونیاسینین تاریخی اورتاسی، ۳۱٫۹ میلیون اهالیسی ایله ان قالابالیق تورک اؤلکه‌لریندن‌دیر. تاشکند پایتختی، سمرقند و بوخارا کیمی تاریخی شهرلری وار.

🇰🇬 ۵. قیرغیزیستان

۴٫۵ میلیون اهالیسی ایله، تیان-شان داغلارینین اَتَگَینده یئرلشیر. بیشکک پایتختی‌دیر.

🇹🇲 ۶. تورکمنیستان

۴٫۲ میلیون اهالیسی ایله، خزر دنیزینین شرق ساحیلینده یئرلشیر. عشق‌آباد پایتختی‌دیر.

بو ۶ دؤولت، سازمان دؤولت‌های ترک (Türk Devletleri Teşkilatı) آدلی بین‌المیلل قورومدا بیرلشیرلر.

بؤلمه ۲: تورکلرین یاشادیغی اؤزل منطقه‌لر و موختار جومهوریتلر

موستقیل دؤولتلردن باشقا، روسیه، چین و ایران کیمی اؤلکه‌لر ایچینده ده تورک موختار جومهوریتلری و اؤزل منطقه‌لر وار:

🇷🇺 روسیه دؤولتی ایچینده:

• تاتاریستان (قازان) – وولگا بويو تورکلری‌نین مرکزی
• باشقیردیستان (اوفا)
• چوواشیستان (چبوکساری)
• قاراچای-چرکزیستان و قاباردا-بالقاریستان – قافقاز تورکلری
• خاکاسییا، تووا و آلتای جومهوریتی – سیبیر تورکلری
• یاقوتیستان (ساخا) – دونیانین ان سویوق منطقه‌لریندن بیری

🇨🇳 چین دؤولتی ایچینده:

• شینجیانگ اویغور موختار منطقه‌سی – اورتا آسیانین شرق قیسمتی، ۱۱٫۶ میلیون تورک اهالیسی ایله

🇮🇷 ایراندا:

• گونئی آذربایجان (شرقی و غربی آذربایجان، اردبیل، زنجان و همدان بؤلگه‌لری) – ۱۸-۲۲ میلیون تورک اهالیسی
• تورکمن سحرا (گولوستان و شومال خوراسان)

🇮🇶 عراقدا:

• تورکمنلر – کیرکوک، اربیل و تلعفر منطقه‌لرینده ۱٫۵ میلیون تورک

🇸🇾 سوریه‌ده:

• تورکمنلر – حلب، لازقیه و حومه منطقه‌لرینده ۱ میلیونا یاخین تورک

🇦🇫 افغانیستاندا:

• اؤزبکلر، تورکمنلر و قیرغیزلار – ۴٫۶-۵٫۳ میلیون تورک اهالیسی

بؤلمه ۳: تورک دیللرینین یاییلدیغی ساحه‌لر

تورک دیللری، آوروپادان سیبیره قدر گئنیش بیر جوغرافیادا دانیشیلیر:

• باتی قروپو: تورکیه تورکجه‌سی، آذربایجان تورکجه‌سی، قاقاووزجا (مولداوییا و اوکراین)
• قوزئی-باتی قروپو (قیپچاق): قازاخجا، قیرغیزجا، تاتارجا، باشقیردجا، قاراچای-بالقارجا، قوموقجا
• گونئی-شرق قروپو (قارلوق): اؤزبکجه، اویغورجا
• گونئی-باتی قروپو (اوغوز): تورکمنجه، سالارجا (چین)
• قوزئی-شرق قروپو (سیبیر): یاقوتجا، توواجا، خاکاسجا، آلتایجا

بو دیللر، عئینی کؤکدن گلسه‌ده، هر بیری اؤزونه مخصوص سس و سؤز وارلیغی ایله زنگین‌دیر.

بؤلمه ۴: تاریخی تورک دؤولتلری و تورپاقلاری

تاریخ بویو تورکلر، مین‌لرله ایل عرضینده گئنیش بیر جوغرافیادا دؤولتلر قورموشلار:

• بؤیوک تورک خاقانلیغی (۵۵۲-۷۴۵) – آلتای داغلاریندان موغولیستانا قدر
• اوغوز یابغو دؤولتی (۷۶۶-۱۰۵۵) – سیحون چایینین جنوبوندا
• قاراخانلیلار (۸۴۰-۱۲۱۲) – اورتا آسیا
• غزنویلر (۹۶۲-۱۱۸۶) – ایران و هیندوستان
• بؤیوک سئلجوق دؤولتی (۱۰۳۷-۱۱۹۴) – آنادولودان خراسانا قدر
• خورازمشاهلار (۱۰۷۷-۱۲۳۱) – اورتا آسیا و ایران
• آلتین اوردو (۱۲۴۰-۱۵۰۲) – روسیه چؤل‌لری
• تیموریلر (۱۳۷۰-۱۵۰۷) – اورتا آسیا و ایران
• صفویلر (۱۵۰۱-۱۷۳۶) – آذربایجان و ایران
• عثمانلی ایمپیراتورلوغو (۱۲۹۹-۱۹۲۲) – ۳ قاره‌یه یاییلمیش بؤیوک تورک دؤولتی

بو تاریخی تورپاقلار، تورک دونیاسینین بو گونکو جوغرافیاسینین اساسینی تشکیل ائدیر.

بؤلمه ۵: تورک دونیاسینین اهالیسی و گئنیشلیگی

• توپلام تورک اهالیسی: ۱۸۰ میلیوندان چوخ
• ان بؤیوک تورک جمعیتی: تورکیه (۷۵ میلیون)، اؤزبکیستان (۳۲ میلیون)، ایران (۱۸-۲۲ میلیون)، روسیه (۱۲٫۷ میلیون)، قازاخیستان (۱۲٫۳ میلیون)
• تورک دونیاسینین اۇزونلوغو: دوغودان (موغولیستان) غربا (کوزووو) قدر ۱۰٫۰۰۰ کیلومتردن آرتیق

بو گئنیشلیک، تورکلرین تاریخ بویو نئجه بؤیوک بیر جوغرافیادا یاییلدیغینین گؤستریجیسیدیر.

بؤلمه ۶: تورک دونیاسینین اورتاق دَیَرلری

بو قدر گئنیش جوغرافیایا باخمایاراق، تورک دونیاسینی بیرلشدیرن اورتاق دَیَرلر وار:

• اورتاق دیل کؤکو: بۆتون تورک دیللری عئینی آلتای کؤکوندن گلیر
• اورتاق تانریچیلیق: گؤی‌تنگریچیلیک و ایسلام
• اورتاق دستانلار: ماناس، اوغوز خاقان، ارگنه قون، آلتای دستانلاری
• اورتاق مدنیت: یورد، آییل، خالق اویونلاری، توی-تؤرن مراسیملری
• اورتاق حؤرمت: آقساقال، قوناقپروارلیق، بیرلیک و قارداشلیق

سؤزون سونو: تورک دونیاسی – بیر بۆتونون پارچالاری

تورک دونیاسی، ۶ موستقیل دؤولت، ۱۰-دان چوخ موختار جومهوریت، ۲۰-دن چوخ تورک خالقی و ۱۸۰ میلیوندان آرتیق جمعیتی ایله دونیانین ان گئنیش و ان کؤکلو مدنیت ساحه‌لریندن بیریدیر. بۇ بؤیوک نقشه‌ده هئر بیر تورک خالقی، اؤز دیلی، اؤز آدتی و اؤز تاریخی ایله اوزاق دا اولسالار، بیر بۆتونون پارچاسیدیر.

تورک دونیاسینین ان بؤیوک گوجو، بیرلیک و قارداشلیقدیر. تاریخ بویو مۆختلیف دؤولتلر قورموش، مۆختلیف جوغرافیالارا یاییلمیش، آمّا هئچ واخت کؤکوندن اۇزاقلاشمامیشدیر. بو گون تورک دؤولتلری آراسینداکی ایلیشکیلر گئتدیکجه گوجلنیر، اورتاق دیل، اورتاق تاریخ و اورتاق گلهجک اوچون چالیشیلار داوام ائدیر.

«تورکلرین تاریخی بیر دؤولتلر تاریخی دئییل، بیر دونیادا یاشاما صنعتیدیر.»

تورک دونیاسینین بو بؤیوک نقشه‌سی، یالنیز بیر جوغرافیا دئییل؛ بیر رۇحون، بیر کیملیین، بیر مین ایللیک خاطیره‌نین عکس‌ی‌دیر.

Giriş: Türk dünyası nədir?

Türk dünyası, türk dillərində danışan və türk kökünü daşıyan millətlərin yaşadığı böyük bir coğrafiyadır. Bu dünyanın ən şərqi Monqolustan, ən qərbi isə Kosovo və Monteneqro sərhədlərinə çatır. 20-21-ci əsrlərdə türk dünyası, bütün türk millətləri üçün ortaq bir mədəniyyət və coğrafiya anlayışına çevrilmişdir.

Bu yazıda türk dünyasının böyük xəritəsini, müstəqil türk ölkələrindən tutaraq, türklərin yaşadığı tarixi torpaqlara qədər nəzərdən keçirəcəyik.

Bölmə 1: Müstəqil türk dövlətləri

Bu gün türk dünyasının ən parlaq ulduzları, 6 müstəqil türk respublikasıdır:

🇹🇷 1. Türkiyə Respublikası

Anadoluda yerləşən bu ölkə, 85 milyona yaxın əhalisi ilə türk dünyasının ən böyük dövlətidir. Paytaxtı Ankara, iqtisadi və mədəni mərkəzi isə İstanbuldur.

🇦🇿 2. Azərbaycan Respublikası

Qafqazın göyçəhri, 10 milyon əhalisi ilə türk dünyasının qərb qapısıdır. Bakı paytaxtı, neft və qaz sərvəti ilə tanınır.

🇰🇿 3. Qazaxıstan

Orta Asiyanın ən böyük ölkəsi, 12.3 milyon türk əhalisi ilə. Astana paytaxt, Almatı isə mədəni mərkəzdir.

🇺🇿 4. Özbəkistan

Türk dünyasının tarixi mərkəzi, 31.9 milyon əhalisi ilə ən sıx türk ölkələrindəndir. Daşkənd paytaxtı, Səmərqənd və Buxara kimi tarixi şəhərləri var.

🇰🇬 5. Qırğızıstan

4.5 milyon əhalisi ilə, Tyan-Şan dağlarının ətəyində yerləşir. Bişkek paytaxtıdır.

🇹🇲 6. Türkmənistan

4.2 milyon əhalisi ilə, Xəzər dənizinin şərq sahilində yerləşir. Aşqabad paytaxtıdır.

Bu 6 dövlət, Türk Dövlətləri Təşkilatı adlı beynəlxalq qurumda birləşirlər.

Bölmə 2: Türklərin yaşadığı xüsusi regionlar və muxtar respublikalar

Müstəqil dövlətlərdən başqa, Rusiya, Çin və İran kimi ölkələr daxilində də türk muxtar respublikaları və xüsusi regionlar var:

🇷🇺 Rusiya dövləti daxilində:

• Tatarıstan (Qazan) – Volqa boyu türklərinin mərkəzi
• Başqırdıstan (Ufa)
• Çuvaşıstan (Çeboksarı)
• Qaraçay-Çerkeziya və Kabarda-Balkariya – Qafqaz türkləri
• Xakasiya, Tuva və Altay Respublikası – Sibir türkləri
• Yakutıstan (Saxa) – dünyanın ən soyuq regionlarından biri

🇨🇳 Çin dövləti daxilində:

• Şincan Uyğur Muxtar Regionu – Orta Asiyanın şərq hissəsi, 11.6 milyon türk əhalisi ilə

🇮🇷 İranda:

• Cənubi Azərbaycan (Şərqi və Qərbi Azərbaycan, Ərdəbil, Zəncan və Həmədan bölgələri) – 18-22 milyon türk əhalisi
• Türkmən səhra (Gülüstan və Şimali Xorasan)

🇮🇶 İraqda:

• Türkmənlər – Kərkük, Ərbil və Tələfər regionlarında 1.5 milyon türk

🇸🇾 Suriyada:

• Türkmənlər – Hələb, Lazkiyə və Hömə regionlarında 1 milyona yaxın türk

🇦🇫 Əfqanıstanda:

• Özbəklər, türkmənlər və qırğızlar – 4.6-5.3 milyon türk əhalisi

Bölmə 3: Türk dillərinin yayıldığı sahələr

Türk dilləri, Avropadan Sibirə qədər geniş bir coğrafiyada danışılır:

• Qərb qrupu: Türkiyə türkcəsi, Azərbaycan türkcəsi, Qaqauzca (Moldova və Ukrayna)
• Şimal-qərb qrupu (Qıpçaq): Qazaxca, Qırğızca, Tatarca, Başqırdca, Qaraçay-Balkarca, Qumuqca
• Cənub-şərq qrupu (Qarluq): Özbəkcə, Uyğurca
• Cənub-qərb qrupu (Oğuz): Türkməncə, Salarca (Çin)
• Şimal-şərq qrupu (Sibir): Yakutca, Tuvaca, Xakasca, Altayca

Bu dillər, eyni kökdən gəlsə də, hər biri özünə məxsus səs və söz zənginliyi ilə fərqlənir.

Bölmə 4: Tarixi türk dövlətləri və torpaqları

Tarix boyu türklər, minlərlə il ərzində geniş bir coğrafiyada dövlətlər qurmuşlar:

• Böyük Türk Xaqanlığı (552-745) – Altay dağlarından Monqolustana qədər
• Oğuz Yabqu Dövləti (766-1055) – Sırdərya çayının cənubunda
• Qaraxanlılar (840-1212) – Orta Asiya
• Qəznəvilər (962-1186) – İran və Hindistan
• Böyük Səlcuq Dövləti (1037-1194) – Anadoludan Xorasana qədər
• Xarəzmşahlar (1077-1231) – Orta Asiya və İran
• Qızıl Ordu (1240-1502) – Rusiya çölləri
• Teymurilər (1370-1507) – Orta Asiya və İran
• Səfəvilər (1501-1736) – Azərbaycan və İran
• Osmanlı İmperiyası (1299-1922) – 3 qitəyə yayılmış böyük türk dövləti

Bu tarixi torpaqlar, türk dünyasının bugünkü coğrafiyasının əsasını təşkil edir.

Bölmə 5: Türk dünyasının əhalisi və genişliyi

• Ümumi türk əhalisi: 180 milyondan çox
• Ən böyük türk əhalisi: Türkiyə (75 milyon), Özbəkistan (32 milyon), İran (18-22 milyon), Rusiya (12.7 milyon), Qazaxıstan (12.3 milyon)
• Türk dünyasının uzunluğu: Şərqdən (Monqolustan) qərbə (Kosovo) qədər 10.000 kilometrdən artıq

Bu genişlik, türklərin tarix boyu nə qədər böyük bir coğrafiyada yayıldığının göstəricisidir.

Bölmə 6: Türk dünyasının ortaq dəyərləri

Bu qədər geniş coğrafiyaya baxmayaraq, türk dünyasını birləşdirən ortaq dəyərlər var:

• Ortaq dil kökü: Bütün türk dilləri eyni Altay kökündən gəlir
• Ortaq tanrıçılıq: Göy Tanrıçılıq və İslam
• Ortaq dastanlar: Manas, Oğuz Xaqan, Ergenə Kon, Altay dastanları
• Ortaq mədəniyyət: Yurd, ailə, xalq oyunları, toy-tədbir mərasimləri
• Ortaq hörmət: Ağsaqqal, qonaqpərvərlik, birlik və qardaşlıq

Sözün sonu: Türk dünyası – bir bütünün parçaları

Türk dünyası, 6 müstəqil dövlət, 10-dan çox muxtar respublika, 20-dən çox türk xalqı və 180 milyondan artıq əhalisi ilə dünyanın ən geniş və ən köklü mədəniyyət sahələrindən biridir. Bu böyük xəritədə hər bir türk xalqı, öz dili, öz adəti və öz tarixi ilə uzaq da olsalar, bir bütünün parçasıdır.

Türk dünyasının ən böyük gücü, birlik və qardaşlıqdır. Tarix boyu müxtəlif dövlətlər qurmuş, müxtəlif coğrafiyalara yayılmış, amma heç vaxt kökündən uzaqlaşmamışdır. Bu gün türk dövlətləri arasındakı əlaqələr getdikcə güclənir, ortaq dil, ortaq tarix və ortaq gələcək üçün çalışmalar davam edir.

«Türklərin tarixi bir dövlətlər tarixi deyil, bir dünyada yaşama sənətidir.»

Türk dünyasının bu böyük xəritəsi, yalnız bir coğrafiya deyil; bir ruhun, bir kimliyin, bir min illik xatirənin əksidir.

Giriş: Türk dünyası nedir?

Türk dünyası, türk dillerinde konuşan ve türk kökenini taşıyan milletlerin yaşadığı büyük bir coğrafyadır. Bu dünyanın en doğusu Moğolistan, en batısı ise Kosova ve Karadağ sınırlarına ulaşır. 20-21. yüzyıllarda türk dünyası, tüm türk milletleri için ortak bir kültür ve coğrafya anlayışına dönüşmüştür.

Bu yazıda türk dünyasının büyük haritasını, bağımsız türk ülkelerinden başlayarak, türklerin yaşadığı tarihi topraklara kadar gözden geçireceğiz.

Bölüm 1: Bağımsız türk devletleri

Bugün türk dünyasının en parlak yıldızları, 6 bağımsız türk cumhuriyetidir:

🇹🇷 1. Türkiye Cumhuriyeti

Anadolu'da yer alan bu ülke, 85 milyona yakın nüfusu ile türk dünyasının en büyük devletidir. Başkenti Ankara, ekonomik ve kültürel merkezi ise İstanbul'dur.

🇦🇿 2. Azerbaycan Cumhuriyeti

Kafkasya'nın güzide ülkesi, 10 milyon nüfusu ile türk dünyasının batı kapısıdır. Bakü başkenti, petrol ve doğalgaz zenginliği ile tanınır.

🇰🇿 3. Kazakistan

Orta Asya'nın en büyük ülkesi, 12.3 milyon türk nüfusu ile. Astana başkent, Almatı ise kültürel merkezdir.

🇺🇿 4. Özbekistan

Türk dünyasının tarihi merkezi, 31.9 milyon nüfusu ile en kalabalık türk ülkelerindendir. Taşkent başkenti, Semerkand ve Buhara gibi tarihi şehirleri vardır.

🇰🇬 5. Kırgızistan

4.5 milyon nüfusu ile, Tanrı Dağları'nın eteklerinde yer alır. Bişkek başkentidir.

🇹🇲 6. Türkmenistan

4.2 milyon nüfusu ile, Hazar Denizi'nin doğu kıyısında yer alır. Aşkabat başkentidir.

Bu 6 devlet, Türk Devletleri Teşkilatı adlı uluslararası kurumda birleşirler.

Bölüm 2: Türklerin yaşadığı özel bölgeler ve muhtar cumhuriyetler

Bağımsız devletlerden başka, Rusya, Çin ve İran gibi ülkeler içinde de türk muhtar cumhuriyetleri ve özel bölgeler var:

🇷🇺 Rusya Devleti içinde:

• Tataristan (Kazan) – Volga boyu türklerinin merkezi
• Başkurdistan (Ufa)
• Çuvaşistan (Çeboksarı)
• Karaçay-Çerkezya ve Kabarda-Balkarya – Kafkas türkleri
• Hakasya, Tuva ve Altay Cumhuriyeti – Sibir türkleri
• Yakutistan (Saha) – dünyanın en soğuk bölgelerinden biri

🇨🇳 Çin Devleti içinde:

• Sincan Uygur Özerk Bölgesi – Orta Asya'nın doğu kısmı, 11.6 milyon türk nüfusu ile

🇮🇷 İran'da:

• Güney Azerbaycan (Doğu ve Batı Azerbaycan, Erdebil, Zencan ve Hemedan bölgeleri) – 18-22 milyon türk nüfusu
• Türkmen Sahra (Gülistan ve Kuzey Horasan)

🇮🇶 Irak'ta:

• Türkmenler – Kerkük, Erbil ve Telafer bölgelerinde 1.5 milyon türk

🇸🇾 Suriye'de:

• Türkmenler – Halep, Lazkiye ve Humus bölgelerinde 1 milyona yakın türk

🇦🇫 Afganistan'da:

• Özbekler, türkmenler ve kırgızlar – 4.6-5.3 milyon türk nüfusu

Bölüm 3: Türk dillerinin yayıldığı alanlar

Türk dilleri, Avrupa'dan Sibirya'ya kadar geniş bir coğrafyada konuşulur:

• Batı grubu: Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Gagavuzca (Moldova ve Ukrayna)
• Kuzey-batı grubu (Kıpçak): Kazakça, Kırgızca, Tatarca, Başkurtça, Karaçay-Balkarca, Kumukça
• Güney-doğu grubu (Karluk): Özbekçe, Uygurca
• Güney-batı grubu (Oğuz): Türkmence, Salarca (Çin)
• Kuzey-doğu grubu (Sibir): Yakutça, Tuvaca, Hakasça, Altayca

Bu diller, aynı kökten gelse de, her biri kendine özgü ses ve söz zenginliği ile farklıdır.

Bölüm 4: Tarihi türk devletleri ve toprakları

Tarih boyunca türkler, binlerce yıl boyunca geniş bir coğrafyada devletler kurmuşlardır:

• Büyük Türk Kağanlığı (552-745) – Altay dağlarından Moğolistan'a kadar
• Oğuz Yabgu Devleti (766-1055) – Seyhun nehrinin güneyinde
• Karahanlılar (840-1212) – Orta Asya
• Gazneliler (962-1186) – İran ve Hindistan
• Büyük Selçuklu Devleti (1037-1194) – Anadolu'dan Horasan'a kadar
• Harzemşahlar (1077-1231) – Orta Asya ve İran
• Altın Orda (1240-1502) – Rusya bozkırları
• Timurlular (1370-1507) – Orta Asya ve İran
• Safeviler (1501-1736) – Azerbaycan ve İran
• Osmanlı İmparatorluğu (1299-1922) – 3 kıtaya yayılmış büyük türk devleti

Bu tarihi topraklar, türk dünyasının bugünkü coğrafyasının temelini oluşturuyor.

Bölüm 5: Türk dünyasının nüfusu ve genişliği

• Toplam türk nüfusu: 180 milyondan fazla
• En büyük türk nüfusu: Türkiye (75 milyon), Özbekistan (32 milyon), İran (18-22 milyon), Rusya (12.7 milyon), Kazakistan (12.3 milyon)
• Türk dünyasının uzunluğu: Doğudan (Moğolistan) batıya (Kosova) kadar 10.000 kilometreden fazla

Bu genişlik, türklerin tarih boyunca ne kadar büyük bir coğrafyaya yayıldığının göstergesidir.

Bölüm 6: Türk dünyasının ortak değerleri

Bu kadar geniş coğrafyaya rağmen, türk dünyasını birleştiren ortak değerler var:

• Ortak dil kökü: Tüm türk dilleri aynı Altay kökünden gelir
• Ortak tanrı inancı: Gök Tanrı inancı ve İslam
• Ortak destanlar: Manas, Oğuz Kağan, Ergenekon, Altay destanları
• Ortak kültür: Yurt, aile, halk oyunları, düğün törenleri
• Ortak saygı: Ak saçlı, misafirperverlik, birlik ve kardeşlik

Sözün sonu: Türk dünyası – bir bütünün parçaları

Türk dünyası, 6 bağımsız devlet, 10'dan fazla muhtar cumhuriyet, 20'den fazla türk halkı ve 180 milyondan fazla nüfusu ile dünyanın en geniş ve en köklü kültür alanlarından biridir. Bu büyük haritada her bir türk halkı, kendi dili, kendi geleneği ve kendi tarihi ile uzak da olsalar, bir bütünün parçasıdır.

Türk dünyasının en büyük gücü, birlik ve kardeşliktir. Tarih boyunca farklı devletler kurmuş, farklı coğrafyalara yayılmış, ama hiçbir zaman kökünden uzaklaşmamıştır. Bugün türk devletleri arasındaki ilişkiler giderek güçleniyor, ortak dil, ortak tarih ve ortak gelecek için çalışmalar devam ediyor.

«Türklerin tarihi bir devletler tarihi değil, bir dünyada yaşama sanatıdır.»

Türk dünyasının bu büyük haritası, yalnızca bir coğrafya değil; bir ruhun, bir kimliğin, bir bin yıllık hatıranın yansımasıdır.